Yaşa takılanlar: Nisan 1986 - 1991 - 1996 - 2001 - 2006
İşte karşınızda: Kasım 2026 itibarıyla 25, 30, 35 ve 40 yaşını dolduran dokuz albüm.
Yaşa takılanlar, tam 40 yıl kadar geriye sararak hazırladı bu seçkiyi. Her bir albümün önemini, hissettirdiklerini anımsadı. İlk dinleyişten bu yana neler değişmiş? Şarkıların arasına neler sızmış? Hepsini açtı ve yeniden dinledi.
Siouxsie and the Banshees
Tinderbox
21 Nisan 1986
Çok mühim albümdür çünkü…
Grubun kendine güveninin zirvesinde olduğu dönemin ürünüdür. Rock’n’roll tarihinin en cool kadın vokalisti olma konusunda fazla rakibi olmayan Siouxsie Sioux ve The Banshees’in, Robert Smith’in ayrılışından sonra yeni gitaristleri John Valentine Carruthers ile kaydettikleri ilk ve toplamdaki yedinci albümleri. Yayımlandığı sırada grup kendini çoktan kabul ettirmiş ve bir şey kanıtlamak zorunda olmadığı bir dönemindedir. Steven Severin’in bir DX-7 synthesizer satın almasıyla post-punk’tan biraz uzaklaştıkları; “gothic rock” olarak nitelendirilen albümü kanımca herhangi bir türün başlıca örneği olarak değerlendirmek çok da mantıklı olmaz. Zaten net bir hiti de olmadığını düşünüyorum, şarkı şarkı değil de toplu olarak tüketilmeye daha açık bir iş. Bu da iyi bir özellik.
İlk dinleyişte hissettirdikleri vs bugün hissettirdikleri
Albüm 40. yılında hâlâ taze tınlayabiliyor; ardından gelen soundlarda etkilerini hissetseniz de günümüzden benzerlik bulmak çok kolay değil. Siouxsie’nin vokali, atmosferik prodüksiyon, Carruthers’ın metale göz kırpan riffleri ve stili, albümün grubun külliyatında özel bir yerde olmasını sağlıyor. “Atarlı” new wave desem olur mu acaba? Hâliyle Siouxsie Sioux gibi tarihin en etkileyici frontwomanlarından birine sahip olduğunuz zaman ne yapsanız ilgi çekici oluyor. Nostalji çılgınlığı yaşadığımız şu dönemlerde neden ondan yeterince bahsedilmediğini çok anladığımı söyleyemeyeceğim. Slowdive ve Air gibi isimler de albümün üzerindeki etkilerini dile getirmişlerdir zamanında.
Bunu biliyor muydunuz?
Tinderbox, Berlin’deki efsane Hansa By The Wall stüdyolarında kaydedilmiş olmasıyla da önemli. 1970’lerin ikinci yarısında David Bowie ve Iggy Pop’un yaptığı çıkarmayla adını duyuran ve Berlin Duvarı’nın dibinde yer alan stüdyo; sonrasında U2 (Achtung Baby), Einstürzende Neubauten (Halber Mensch), Nick Cave and the Bad Seeds (The Firstborn Is Dead), Pixies (Bossanova), Depeche Mode (Black Celebration) vb. isimlerin albümlerinin kayıt süreçlerine ev sahipliği yapmış oldukça değerli bir mekân. Stüdyo hakkındaki, 2018’den Hansa Studios By The Wall 1976-90 isimli belgeseli de önerelim.
Ayrıca albümün kapak fotoğrafı 8 Temmuz 1927’de Minnesota’dan oluşan bir hortuma ait. Lucille Handberg’ün fotoğrafı, Miles Davis’in Bitches Brew ve Deep Purple’ın Stormbringer albümlerinin kapaklarında da kullanılmış ikonik bir eser.
(Utkan Çınar)
Massive Attack
Blue Lines
8 Nisan 1991
Çok mühim albümdür çünkü…
Massive Attack henüz adı bile tam yerleşmemiş bir kolektifken, bu albümle trip hop’un ve Bristol sound’unun ilk somut formunu kurguluyordu. Downtempo hip hop beatlerini dub, soul ve elektronik dokularla eklemlendirerek, daha önce adı konmamış bir ses dünyasını tarif ediyor; yeni bir türün doğumunu sessiz ama kesin bir şekilde ilan ediyordu.
İlk dinleyişte hissettirdikleri vs bugün hissettirdikleri
Bu albüm ilk dinleyişte içinizde bir şeyleri değiştiriyor. Shara Nelson’ın sesi, albümün politik, kırılgan ve karanlık omurgasını daha ilk anda ifşa ederken âdeta Bristol’ın uzay zaman koordinatlarını da içinize işliyor. Artık hangi zamanda ve nerede olursan ol, bu albüm seni olduğun yerden alıyor ve çok spesifik bir yere ışınlıyor.
Bunu biliyor muydunuz?
Jonny Dollar, grubun çekirdek kadrosu dışında Blue Lines’ın gizli mimarı. “Unfinished Sympathy”nin mitolojik kabul edilen yaylı partisyonunu önce synth ile yazıyor. O anda parçanın büyüdüğü, kalbinin atmaya başladığı hissediliyor ama mesele bunu gerçeğe taşımakta… Çünkü o kalbi Abbey Road’da, gerçek bir orkestrayla, gerçek bir bedene taşımak kolay değil. Parça “massive” ama imkânlar o kadar değil. Stüdyoda sadece birkaç take alabilmek için arabalarını satacak kadar ileri gidiyorlar. Sonuç ortada: Parça sadece iyi olmaktan çıkıyor, sınıf atlıyor ve türlerin sınırlarını büken, kendi yerçekimini kuran devasa bir yapıya dönüşüyor.
Zaten Jonny Dollar’ın kariyerine bakınca bunun bir şans meselesi olmadığını anlıyoruz; Portishead’in erken dönem işleri, Neneh Cherry & Youssou N’Dour’un “7 Seconds”ı, Kylie Minogue’un “Confide in Me”si… Duygulara mercek tutarak büyüten ama gösterişe kaçmayan yaylılar konusunda özel bir yetenek olduğu aşikar.
(Deniz Bankal)
Temple of the Dog
Temple of the Dog
16 Nisan 1991
Çok mühim albümdür çünkü…
“Yahu neresinden başlasak!” dedirten albümlerden biri. Çok fazla trivia, çok fazla hikâye var bu albüm etrafında. Neden mühim olduğunun yanıtı “grunge nedir?” sorusuna verilen en iyi cevabın bu albümde yatıyor olmasında. Bugün biri bana gelip “Ya grunge nasıl bir müzik, bir albüm ver de anlayayım” dese, Temple of the Dog’un var olan bu yegâne eserini verirdim. Bu albüm grunge’a bir isim addedilip, allanıp pullanıp paketlenmeden önce, Seattle’in müzikal coğrafyada henüz bir yeri yurdu yokken, bir grup hisli genç tarafından ölen arkadaşlarına ithafen kaydedildi. Fark ediliriz, para yaparız, meşhur olur turneleriz derdi yok. İşte bu yüzdendir ki o dönemin en saf, en doğru, en temiz kokan albümlerindendir. Bu arada “bir grup genç” dediğime bakmayın, latife ediyorum… Sağ baştan isimlerini sayalım: Chris Cornell, Jeff Ament, Matt Cameron, Stone Gossard, Mike McCready ve tıfıl bir Eddie Vedder.
İlk dinleyişte hissettirdikleri vs bugün hissettirdikleri
“Hâlâ taptaze”, “hâlâ güncel” gibi şeyler yazmayacağım çünkü buram buram 90’lar kokuyor. Bildiğin “eski” bir sound bu; iyisiyle, kötüsüyle. 90’larda aktif olarak müzik dinlemeye başladığımda Led Zeppelin, Jimi Hendrix, The Doors gibi gruplar gıyabında “oldrock” denirdi. Biliyorum kulağa çok yanlış geliyor ama zamanında olanı iletiyorum ben sadece. Neyse, Temple of the Dog’u dinleyince bunu hatırladım. Şimdinin “oldrock”ı da bu mu acaba?
Öte yandan, arkadaşının ölümünün ardından Chris Cornell tarafından yazılan şarkılardan oluşan bu albümü, hele hele açılış şarkısı “Say Hello 2 Heaven”ı şimdi dinleyince, insanın tüyleri diken diken oluyor. Sanki kendi için yazmış, sanki cennetten söylüyor gibi. Ayrıca o nasıl bir sestir? Tekrar ve tekrar hayran kalabilir miyiz lütfen?
Bunu biliyor muydunuz?
Gelelim trivia yağmuruna…
*80’lerin sonlarında, Seattle henüz başı boş yağmurlu bir kent iken Mother Love Bone isimli bir grup, özellikle vokalistleri Andrew Wood’un karşı konulamaz aurasıyla yer altı müzik dünyasının gözbebeği hâline gelir. Ancak 19 Mart 1990 günü aşırı dozdan hayata veda eder.
*O dönem Andrew Wood’un ev arkadaşı ise Chris Cornell’dır. Soundgarden’ın ilk zamanlarına denk gelen bu dönemde arkadaşının ani ölümüyle sarsılan Cornell çıktığı turnede dostunun arkasından şarkılar yazmaya başlar.
*Seattle dönüşünde Mother Love Bone’un iki elemanı Stone Gossard ve Jeff Ament (evet doğru bildiniz sonradan Pearl Jam’i kurdular), Mike McCready (sonradan Pearl Jam’i kuran kadroda yer aldı) ve Matt Cameron (Soundgarden davulcusu, ki o da sonraki yıllarda Pearl Jam’e katıldı) ile stüdyoya girer.
*Albüm kayıtları iki hafta sürer. Kayıtlar devam ederken stüdyoya yeni kurulacak bir grubun seçmeleri için Seattle’a gelmiş bir delikanlı da uğrar. Kendini kabul ettirmekte zorluk çekmeyen bu genç Eddie Vedder’dan başkası değildir. Albümün unutulmaz şarkısı “Hunger Strike” için gelişine kayda girer ve Cornell ile düetleri hesapta yokken kaydedilir. Bu şarkı aynı zamanda Eddie Vedder’ın bir albümdeki ilk vokal kaydı olarak tarihe geçer.
*Albüm yayımladığı 1991 Nisan’ında pek ilgi görmez. Zaten niye görsündür, henüz grunge patlamamıştır. Pearl Jam’in Ten albümü bir tufana dönüşünce Temple Of The Dog tekrar piyasa sürülür ve hak ettiği ilgiyi biraz gecikmeli de olsa alır. 1992 yılının en çok satan 100 albümü arasında yer alır.
*Bu grunge ‘süpergrubu’ çok çok az konser verir zira amaç asla para kazanmak değil; Andrew Wood’a selam vermektir. 2016’da, albümün 25. yılı şerefine minik bir turne yaparlar.
(J. Hakan Dedeoğlu)
Faithless
Reverence
15 Nisan 1996
Çok mühim albümdür çünkü…
Faithless, Reverence ile 90’lar kulüp müziğinin öforik anlatısını tersyüz etti. House ve trance’in yükselen enerjisini alıp içine karanlık, varoluşsal bir huzursuzluk yerleştirerek bir müzikal eylemi neredeyse tanrısal başka bir eşiğe taşıdı. Reverence ile asıl hikâye kulüpten sonra başlıyordu; kapanmayan bir zihin ve Maxi Jazz’ın sesiyle yolunu bulan, sonu gelmeyen bir iç monolog. Bu albümden sonra gecenin üç buçuğu, uykusuzlar âlemi için akşam yemeği saatini işaret ediyordu.
İlk dinleyişte hissettirdikleri vs bugün hissettirdikleri
Türler arasında dolaşan bir albüm değil; her parçada başka bir kimliğe bürünen ve bu dağınıklığın ortasında tuhaf bir iç tutarlılık yakalayan bir ilk çıkış. Neyse ki “çok iyi bir fikrimiz var” deyip sekiz tane daha “Insomnia” yapmak yerine, her seferinde başka bir kapı açmayı seçmişler. Şarkılar tek bir estetiğin türevlerinden ziyade farklı grupların aynı frekansta kesişmesi gibi duruyor. Albüm genelinde dub etkileri, akustik baladlar, spiritüel sözler ve kulüp estetiği iç içe. Reverence, her histen biraz nem alıp tek bir döneme değil; jenerasyonların iç zamanına yerleşecek kadar esnek bir alan açıyor.
Bunu biliyor muydunuz?
Reverence için kulaktan kulağa dolaşan bir efsane var. Kesinliği tartışmalı ama bu albümün iki haftadan kısa bir sürede yaratıldığı söyleniyor. Faithless henüz 1995’te Rollo, Sister Bliss ve Maxi Jazz etrafında yeni şekillenmişken ilk çıkış “Salva Mea” ile geliyor. Asıl kırılma kayıtlar bitmek üzereyken son anda eklenen “Insomnia” ile yaşanıyor.
Rollo’nun adını koyduğu o ikonik synth yürüyüşü neredeyse ânında ete kemiğe bürünüyor: Maxi Jazz sözleri yaklaşık 20 dakikada yazıyor. BAM! Aynı 24 saat içinde “Insomnia” doğuyor ve albüm bir anda kendini tamamlıyor.
(Deniz Bankal)
Modest Mouse
This Is a Long Drive for Someone With Nothing to Think About
16 Nisan 1996
Çok mühim albümdür çünkü…
Modest Mouse efsanesiyle tanıştığımız albüm olması yeterli cevap olmalı. Neredeyse 30 yıldır ABD menşeli indie rock’ın power house ekiplerinden biri olan Modest Mouse kariyerinin başında da bu noktalara gelebilecek kafaya sahip olduğunu bu çıkışla kanıtlıyordu. ABD’nin en kuzeybatısından, Issaquah çıkışlı ekip, geldikleri yerin izole atmosferini bir yol albümü yaparak ama bunu yaparken de komformist değil de “arızalar” çıkararak dünyaya duyuruyordu.
Memleketlerinin Seattle’a çok yakın oluşu ve hâliyle o şehrin de o sıralar başka bir türle ortalığı kasıp kavurmasına bir muhaliflikleri olduğunu söylemeli. Albüm grunge’ın tüm grandiyozluğuna inat son derece lo-fi ve tavizsiz. Albümün en ilginç detaylarından biri de prodüktör koltuğunda Steve Wold’un, yani tanıdığımız ismiyle Seasick Steve’in oturması. 2010’larda solo kariyerleriyle blues’a dikkat çekici, dinamik bir soluk getirmişti. O da oldukça cin fikirli ve mizah dozu da olan bir müzisyen; Modest Mouse ile ortaklığı son derece mantıklı.
İlk dinleyişte hissettirdikleri vs bugün hissettirdikleri
Grubun sonuncusu 2021’de yayımlanan yedi albümlük külliyatına baktığımızda, This Is a Long Drive for Someone With Nothing to Think About en etkileyici çalışmalarından biri sayılmaz. The Moon & Antarctica, Good News For People Who Love Bad News veya Johnny Marr’lı We Were Dead Before the Ship Even Sank çok daha geniş kitlelere ulaşabilmiş, ticari başarı kazanmış, çok daha olgun, derli toplu çalışmalar. Gelgelelim bu albümü bugünden tekrar dinlediğimde misal şu araların fenomen grubu Geese’den çok daha farklı olmadıklarını fark ediyorum. 20’li yaşlarının başlarında, akıllarına gelen her şeyi kayıtlarına boca etmiş bu özgür ruhlu üç tıfılın evrene saldıkları dizginlememiş fikirlerinin ne kadar dâhiyane olduğunu görebiliyorsunuz. 73 dakika ve 16 şarkı, kariyerlerine yeni başlayan bir grup olarak hiç de çekingen olmadıklarını kanıtlıyor. Tabii ki zevk – renk meselesi ama ne zaman ki Modest Mouse şarkıları sakin ama karanlık, duygusal ama inatçı bir ruha bürünüyor; o zaman çok büyüdüklerini düşünüyorum. Bu albümde de sonraki işlerinde de bu böyle diye düşünürüm.
Bunu biliyor muydunuz?
Tabii aslında This Is a Long Drive for Someone With Nothing to Think About grubun “gerçek” ilk albümü değil. 2001’de bir toplama albüm olarak yayımlanan Sad Sappy Sucker aslen 1994’te kaydedilmiş ve grubun ilk albümü olması planlanmıştı. Hiçbir zaman neden ertelendiği konusunda net bir açıklama yapılmadığını belirtelim. Ama günümüzden bakınca da hayırlı olmuş diyebiliriz.
(Utkan Çınar)
Rage Against the Machine
Evil Empire
16 Nisan 1996
Çok mühim albümdür çünkü…
Alternatif rock’ın yüzünü giderek nostaljiye döndüğü bir zamanın ürünü olmasına rağmen gitar müziğinin politik potansiyelini yeniden kalibre etmiş olması başlı başına önem arz ediyor. Keza temsil meselesini sözlerle sınırlamakla kalmayıp düzenlemelere, fikirlere de taşımış olması ve Rage Against the Machine diskografisinin en ihtişamlı şarkılarından “Bulls on Parade”i barındırması ve “Tire Me” ile gruba ilk Grammy ödülünü getirmesi de Evil Empire’a değer yükleyen unsurlar arasında.
İlk dinleyişte hissettirdikleri vs bugün hissettirdikleri
Çocuk denebilecek yaşta, göz alıcı kapağı ile Evil Empire kasetini teybe yerleştirdikten sonra ilk büyük heyecan “Bu duyduğun ses Tom Morello’nun gitarından çıkıyor dostum!” şeklinde vuku bulmuştu. Yıllar geçip sözleri idrak etmeye başladıkça yeni tavşan delikleri de kazılmaya başlıyor tabii. İlk albümün ham enerjisi tarihsel bir ânı temsil ederken, Evil Empire anaakımın estetik kodlarını içeriden bozma girişimini ve filtresizliği işaret ediyor bugünden bakınca.
Bunu biliyor muydunuz?
Evil Empire’ın kayıt süreci, albümün neden grubun diskografisi içinde bu kadar “sıkı” duyulduğunu açıklayan kritik bir arka plan sunuyor. Rage Against the Machine ikinci albüm için başlangıçta daha konvansiyonel büyük stüdyo koşullarında çalışmayı denese de bu ortamın müziğin fiziksel gerilimini törpülediğini fark ediyor. Bu tıkanıklığı açmak için de prodüktör Brendan O’Brien ile birlikte yönünü prova mekânına yakın bir kayıt düzenine çeviriyor. “Pürüzsüz duyulan” bir rock albümünden ziyade birlikte çalmakla gelen basınç hissini mümkün olduğunca doğrudan yakalamak adına kayıtların önemli kısmı Los Angeles’taki Cole Rehearsal Studios’ta kaydediliyor. Tom Morello, 2018’de albümün çıkış yıl dönümünde, kayıtlar sırasında “Revolver”ı çaldıkları sırada Lisa Johnson’ın çektiği şu fotoğrafı paylaşmıştı.
(Cem Kayıran)
Electrelane
Rock It to the Moon
30 Nisan 2001
Çok mühim albümdür çünkü…
Electrelane’in müziğindeki mıknatıs etkisini, üstün his geçirme kapasitelerine ve hikâye anlatımındaki maharetlerine borçluyuz. Şimdi geriye dönüp bakınca, bu hikâyenin Rock It to the Moon albümüyle başladığını düşünmek sanki büyük resmi çok daha net görmeyi sağlıyor. Albüm, krautrock geleneğinin ve bu geleneğin içinde taşıdığı esansın vardığı en etkileyici boyutlardan biri olarak karşımızda duruyor. Grubun ilk albümünde neredeyse bütünüyle vokalsiz ve enstrümantal bir kimya ortaya koyması geleceğin bir habercisi değil; Electrelane hikâyesinin gözünü Ay’a dikmiş, uçsuz bucaksız oyun alanının basit bir göstergesi. Çok net bir tavır ve baştan sona çok eğlenceli.
İlk dinleyişte hissettirdikleri vs. bugün hissettirdikleri
Konfor alanı dışında yaşanan her deneyim gibi Rock It to the Moon da insanı sarsıyor ve sarstıkça canlandırıyor. Bir film edasıyla dinleyiciyi kendi seyrine çekiyor ve insana kendini bütün tuşlarına aynı anda basılan bir Farfisa gibi hissettiriyor. Bildiğiniz gibi Farfisa orgların sesinin zamanı dondurma gücü vardır.
Bunu biliyor muydunuz?
Rock It to the Moon kaydedilirken gitarist Mia Clarke 17 yaşındaymış.
(Ekin Sanaç)
Fujiya & Miyagi
Transparent Things
1 Nisan 2006
Çok mühim albümdür çünkü…
4/4’lük motorik krautrock ritimlerin karşı konulmaz cazibesine kapılmak o kadar kolay ki en başta havasından geçilmeyen bir albümmüş gibi geliyor. Ama Transparent Things’i gerçek anlamda tanımak biraz daha emek istiyor. Can, Neu! ya da Stereolab ve Broadcast gibi sonraki nesille aralarındaki yoğun etkileşimi saygıda kusur etmeden üzerine giyen Fujiya & Miyagi, albüm boyunca nihai hedef olan groove’dan hiç sapmıyor ve son derece kontrollü, konuya hâkim bir tavırla ilerliyor. Kural tanımayan şarkı sözleriyle gafil avlanırken ve ortam hızla absürtleşirken, siz de kendinizi mikrofona fısıldayarak vokal yapmanın orijinalliğini sorgularken buluyorsunuz. “Conductor 71” gibi vokalsiz dakikalarsa tekrar tekrar dinledikçe partiyi zenginleştiriyor.
Fujiya & Miyagi şakalar, komiklikler, gerçekler, teknik ayrıntılar ve ikonik stiller gibi yüklü katmanları müziğine taşırken çok tasasız. Belki de nereden geldiğini ve nereye gittiğini çok iyi bildiği içindir. Partide uzaktan bakıp cool olduğu için dans etmediğini sandığınız, tanışınca ise sizi kendi yargılayıcılığınızla yüzleşmek zorunda bırakmış yeni arkadaşınız o.
İlk dinleyişte hissettirdikleri vs. bugün hissettirdikleri
Transparent Things, zamanında uzun yıllar eskimemek adına her sesin tek tek hesaplandığı bir mühendislik abidesini andırıyor. Yaşını bu kadar iyi gizleyebilmesiyle şaşırtıyor.
Bunu biliyor muydunuz?
Grup elemanları halı sahada tanışmış.
(Ekin Sanaç)
Om
Conference of the Birds
17 Nisan 2006
Çok mühim albümdür çünkü…
Sleep’in dağılmasının ardından basçı / vokalist Al Cisneros ile davulcu Chris Hakius’un kurduğu Om’un doom metal mirasını bambaşka bir yöne taşıdığı, belirleyici bir kayıt. Adını 12. yüzyılda yaşayan İranlı şair Ferîdüddin Attâr’ın aynı adlı alegorik eserinden alıyor. Metindeki yolculuk gibi albümde de bir varıştan çok bir ilerleme hâliyle ilgileniyor. Metal geleneği içinde nadiren rastlanan biçimde Doğu mistisizmi referanslarını egzotik bir süsün ötesine taşıyarak yapısal bir estetik hâline getiriyor.
İlk dinleyişte hissettirdikleri vs. bugün hissettirdikleri
15 dakikadan uzun iki şarkıdan oluşan Conference of the Birds sabır isteyen, ağır ağır genişleyen bir akışa sahip. Hareketin yerini durağanlığın; dramatik kırılmaların yerini yavaş büyümelerin aldığı bir düzlem. Buraya Sleep’ten sıçrayarak geldiyseniz pek şaşırtıcı olduğunu söylemek zor elbet. “Tekrar içinde yükseliş” fikri günümüzde artık çokça çiğnenmiş bir yaklaşım olsa da Conference of the Birds’ü bugün dinlemek, insanlık olarak dikkat eşiğimizin saniyelerle değil de saatlerle ölçüldüğü zamanları anımsatıyor.
Bunu biliyor muydunuz?
Al Cisneros, 2006’da Arthur Magazine’e verdiği röportajda Sleep ve Om konserlerine gelen kitlelerin nasıl ayrıştığına dair soruyu şöyle yanıtlamış:
“Sleep’te sahneden baktığınızda yaklaşık 200 tane kot yelek görürdünüz ve ortam esrar dumanıyla dolu olurdu. Om’da ise hâlâ o duman var ama artık her kesimden, her yaş grubundan insan var.”
(Cem Kayıran)
