Arşivden: ABD sivil haklar mücadelesine dair 7 belgesel

MUBI Türkiye, Raoul Peck imzalı 2016 yapımı I AM NOT YOUR NEGRO filmini bu hafta sonu erişime açıyor. James Baldwin’in bitiremediği romanından uyarlanan film, Martin Luther King Jr., Malcolm X ve Medgar Evers’ın yaşamlarını ve suikastlerini aktarıyor.

I AM NOT YOUR NEGRO’nun da aralarında yer aldığı, Amerika’daki sivil haklar mücadelesini farklı açılarıyla ele alan, 2010’larda yapılmış belgeselleri Bant Mag. No:60’da, Le Guess Who? festivali için hazırladığımız özel listede derlemiştik.

Geçmişi hatırlarken: 2010’lardan Amerika sivil haklar mücadelesi belgeselleri

Yazı: Yetkin Nural

Freedom Riders (2010)
Yönetmen: Stanley Nelson
Ne hakkında? Freedom Riders yaklaşık dört yüz Amerikalının ırk ayrımının yaşandığı bir toplumun bozuk ahlaki değerlerine ve normlarına ırk ayrımı gözetmeksizin bindikleri otobüslerle eyaletler arası seyahat ederek meydan okumasının öyküsünü anlatıyor.
Neden İzlemeli? Basit ve şiddet karşıtı bir direniş eyleminin karşılaştığı korku, nefret ve şiddet eylemlerini ortaya çıkaran etkileyici bir belgesel.
Alıntı: “Şöyle bir histen bahsedebiliriz: ‘Bu provokatörlerin suratlarına bir yumruk indirmek istiyorum. Birilerinden nefret etmeliyim. Birilerinden nefret etmek zorundayım.’”

The Loving Story (2011)
Yönetmen: Nancy Buirski
Ne Hakkında? Farklı ırklara mensup Richard ve Mildred Loving’in Sivil Haklar Mücadelesi döneminde, ırklar-arası beraberliği hor gören bir toplumda infial yaratan aşklarının öyküsü.
Neden izlemeli? Aşkın kararlılıkla beraber bazen gerçekten her şeye kadir olduğuna tanıklık etmek için.
Alıntı: “Belki bu ufak mücadeleleri kaybederiz ama büyük savaşı kazanırız.” – Mildred Loving

Black Power Mixtape 1967-1975 (2011)
Yönetmen: Göran Hugo Olsson
Ne hakkında? İsveçli basın mensuplarının 60’lar ve 70’lerde Amerika’da çektiği görüntülerden oluşan bu film, 30 yıl sonra bir İsveç televizyonunun bodrumunda bulundu ve yönetmen Göran Hugo Olsson tarafından editlendi. Belgesel sivil hak ve özgürlük mücadelesinin Angela Davis, Bobby Seale, Huey P. Newton, Eldridge Cleaver gibi önemli isimleri etrafında şekilleniyor.
Neden izlemeli? Angela Davis’le hapishanede yapılan etkileyici röportaj bu belgeseli kaçırmamak için başlı başına bir sebep ancak çok daha fazlasına hazır olun!
Alıntı: “Kendimizi herhangi bir şeye veya kişiye karşı koruma hakkına sahibiz. Hayır, biz şiddete inanmıyoruz. Öldürmeye inanmıyoruz. Zarar vermeye veya incitmeye inanmıyoruz. İnsanların canını acıtanlar ve zarar verenler değiliz. Koskoca bir toplumu kaçırıp buraya kendisine hizmet etmesi için getirenler biz değiliz. Ve bu yüzden ayağa kalkıyoruz ve hakkımız için savaşıyoruz. Barış istiyoruz, gururla yaşamak, sevmek ve çalışmak istiyoruz. Gururla büyümek istiyoruz. Kendimizi haksız görmek, veya savunmaya çalışmak aptalca. Gerçekten çarpık bir düşünce bu. Amerika’ya yazıklar olsun bu yüzden. Kendini ve ailesini savunmaya çalışan birini yargılayanlara yazıklar olsun. Yazıklar olsun.” – Erykah Badu

The Black Panthers: Vanguard of the Revolution (2015)
Yönetmen: Stanley Nelson
Ne hakkında? 20. yüzyılın en tartışmalı ve önemli politik organizasyonlarından biri olan Black Panther Party’nin yükselişi ve durduruluşu üzerine bir belgesel.
Neden izlemeli? Yedi yıllık bir süreç içerisinde büyük çabalarla ortaya çıkarılmış, daha önce hiç görülmemiş görüntüleri izlemek için.
Alıntı: “Silahlarımızı yanımıza alıp polisi takip edeceğiz. Yasal mesafemizi koruyacağız. Ancak gerektiği anda müdahale etmek üzere hazır olacağız.”

I Am Not Your Negro (2016)
Yönetmen: Raoul Peck
Ne hakkında? Belgesel Afroamerikalıların ve LGBTİ toplumunun özgürlük mücadelesinde ikonik bir figür olan James Baldwin’in Remember This House isimli, yakın arkadaşları Medgar Evers, Malcolm X ve Martin Luther King, Jr’in yaşamları ve suikastlarına dair bitmemiş kitabını ele alıyor. 
Neden İzlemeli? Baldwin’in usta diliyle yazdığı metinler Samuel L. Jackson tarafından seslendiriliyor ve etkileyici görüntülerle beraber sunuluyor.
Alıntı: “Beyazların kendi kalplerine dönüp neden bir ‘zenci’ hitabına ihtiyaçları olduğunu anlamaya çalışmaları gerekiyor. Çünkü ben ‘zenci’ değilim, ben bir insanım. Eğer sen benim ‘zenci’ olduğumu düşünüyorsan, demek ki buna ihtiyacın var.” – James Baldwin

13th (2016)
Yönetmen: Ava DuVernay
Ne hakkında? Amerika’nın adalet ve hapishane sistemindeki ırk temelli yapısal sorunları çarpıcı istatistikler, tarihi gerçekler ve röportajlarla ortaya koyan bir belgesel. 
Neden izlemeli? Konu hakkında bilgisi olmayanlar için bile Amerika’nın adalet sistemindeki çarpıklıkları net bir şekilde açıklayan ve yapısal bir perspektif sunan belgesel, sivil hak mücadelesi üzerine hızlı bir kurs niteliğinde.
Alıntı: “Adalet Bakanlığı her üç genç siyah erkekten bir tanesinin hayatı süresince bir noktada hapse gireceğini rapor ediyor. Bu inanılmaz derecede şok edici bir istatistik.”

The Invaders (2016)
Yönetmen: Prichard Smith
Ne hakkında? Belgesel 1967’de Memphis’de bir araya gelen, genç üniversite öğrencilerinden, Vietnam gazilerinden, müzisyenlerden ve entelektüellerden oluşan radikalleşmiş sivil hak aktivistlerini konu ediniyor.
Neden izlemeli? Bugüne kadar pek değinilmemiş, Malcolm X, Stokely Carmichael gibi militan liderlerden ilham alan ve Martin Luther King’le suikastından hemen önce görüşen bu özgürlük savaşçıları hakkında bilgi sahibi olmak için.
Alıntı: “Hepimizin problemi aynı. Esas soru bu konuda ne yapabileceğimiz?”