Radarımızdan 2025 belgeselleri
Yazı: Harun Kubat
2025 henüz bitmedi ancak belgesellerin damgasını vurduğu bir yılı geride bırakacağımızı söylemek şimdiden mümkün. Prestijli festivallerde prömiyer yapanlardan, dijital platformlarda izleyici karşısına çıkanlara; hem sanatsal nitelikleri de hem de ele aldığı meselelerle gündemimizde yer alan bazı 2025 belgesellerine yakından bakıyoruz.
The Perfect Neighbor
Yönetmen: Geeta Gandbhir
Amerika Birleşik Devletleri’ni yakın dönemde en fazla meşgul eden gündemlerden biri, nefsi müdafaa çerçevesinde yaşanan tartışmaların merkezinde yer alan Stand Your Ground yasası… Beyaz sanıkların siyah kurbanları öldürdüğü davalarda daha sık rastlanan bu yasa, tehdit altında hisseden kişilerin kaçmak yerine ölümcül güç kullanabilmesini meşrulaştırıyor.
Sundance Film Festivali’nden ödülle dönen ve Oscar yarışına büyük bir iddiayla giriş yapan The Perfect Neighbor; 2023’te Florida’da, siyah bir kadın olan Ajike “AJ” Owens ile beyaz komşusu Susan Lorincz arasında yıllardır süren anlaşmazlığa odaklanıyor ve Owens’ın vurularak hayatını kaybettiği trajik bir cinayet üzerinden, adalet terazisinin ne kadar taraflı olabileceğini sorguluyor. Konusunun hassasiyeti kadar meselesini aktarmadaki özgün yaklaşımla öne çıkan yapım; polis gövde kameraları, 911 çağrıları ve sorgu görüntüleriyle yaşananlara doğrudan tanık olmaya davet ediyor. Manipülasyona maruz bırakmadan gerçeği gösteriyor, son dönemin en sıra dışı işlerinden birine dönüşüyor.
The Perfect Neighbor, Netflix kütüphanesinde.
2000 Meters to Andriivka
Yönetmen: Mstyslav Chernov
Rus işgali altındaki Ukrayna’daki yıkımı anlatan ve 96. Oscar Ödülleri’nde En İyi Belgesel dalında ödül kazanan 20 Days in Mariupol’un yönetmeni Mstyslav Chernov, aynı ekipten çıkmış yeni bir Ukrayna savaş belgeseli ile karşımızda. 2000 Meters to Andriivka, 2023’teki karşı taarruz sırasında küçük ama stratejik bir köyü geri almak için tehlikeli bir orman hattından ilerlemek zorunda kalan askerlerin direnişini, bir savaş muhabiri gözüyle kayıt altına alıyor. Patlamalar, çaresizlik, savaşın bitmek bilmeyen tahribatı, korku… Chernov’un kamerası, gazetecilikle sinemayı birleştirerek, izleyiciyi savaşın inkar edilemez gerçekliğinin tam ortasına bırakıyor.
Sally
Yönetmen: Cristina Costantini
Uzaya çıkan ilk Amerikalı kadın astronot olarak tarihe adını yazdıran Sally Ride’ın ilham verici cesaret hikâyesi. Sönmeyen azmi ve başarılı kariyeriyle alanda kadın görünürlüğünü artırırken, 27 yıllık partneri Tam O’Shaughnessy ile paylaştığı özel hayatının ölümünden sonra öğrenilmesi; onu bilimin ve LGBTİ+ temsiliyetinin unutulmaz isimlerinden biri hâline getirdi. Emmy ödüllü Cristina Costantini, sırlarla örülmüş bu hayatın duygusal gizemini Sally‘de yavaş yavaş aralıyor.
Sally, Disney+ kütüphanesinde.
Mr. Scorsese
Yönetmen: Rebecca Miller
The Wolf of Wall Street, Taxi Driver, After Hours ve Raging Bull gibi nice başyapıta imza atan Martin Scorsese’nin, 1960’lardan günümüze sinemanın yaşayan ustasına nasıl dönüştüğünü kendi ağzından öğrenmeye hazır mısınız? Scorsese’nin kişisel arşivine sınırsız erişim sunan beş bölümlük seri, başta sinemaya olan tutkusu olmak üzere romantik ilişkilerinin, bağımlılıkla mücadelesinin, dinle olan bağlarının ve iniş çıkışlarla dolu hayat yolculuğunun detaylı bir haritasını çıkarıyor. Scorsese ile yolu kesişen Robert De Niro, Leonardo DiCaprio, Margot Robbie, Daniel Day-Lewis ve Steven Spielberg gibi isimleri de konuk eden belgesel, sinemaya adanmış bir ömrün izinde derin bir keşfe dönüşüyor.
Put Your Soul on Your Hand and Walk
Yönetmen: Sepideh Farsi
Geçtiğimiz sene sinema dünyasına damga vuran No Other Land‘in ardından, Filistin’de yaşanan soykırımın tüm gerçeklerini görünür kılmayı amaçlayan yeni bir belgeselle karşı karşıyayız. 16 Nisan 2025’te İsrail’in saldırısı sırasında ailesiyle birlikte hayatını kaybeden Filistinli foto muhabiri Fatima Hassouna ve Gazze’ye seyahat edemeyen yönetmen Sepideh Farsi arasında yaklaşık bir yıl süren video görüşmeleri aracılığıyla Gazze’deki gündelik yaşam, korku ve direniş belgeleniyor. Aslında her şey, kaderine terk edilmiş bir coğrafyanın sesini ve varlığını ne denli görünür kılabileceğini gösteren güçlü bir mücadelenin özeti.
Kardeş Türküler ile 30 Yıl
Yönetmen: Çayan Demirel, Ayşe Çetinbaş
1993 yılında Boğaziçi Üniversitesi öğrencileri tarafından kurulan, o günden bugüne sadece farklı dillerde değil, sanatın farklı dallarına dair de yeni perspektifler sunan Kardeş Türküler projesinin müzikal yolculuğu. 32. Uluslararası Adana Altın Koza Film Festivali’nin Belgesel Film Yarışması bölümünde Jüri Özel Ödülü’nün sahibi olan yapım; Kardeş Türküler’in 30 yıllık hikâyesini, Türkiye’nin yakın politik tarihiyle birleştirip yaşadıkları zorluklara rağmen nasıl üretebildiklerini samimi bir dille anlatıyor.
Ozzy: No Escape from Now
Yönetmen: Tania Alexander
Rock müziğinin efsane ismi Ozzy Osbourne’un çalkantılı yaşamı ve iniş çıkışlarla dolu kariyeri, yıllar içinde birçok belgesele konu oldu. Bu belgesellerden bir yenisi olan Ozzy: No Escape from Now ise Osbourne ise kariyerinin parladığı dönemlere değil, en kırılgan dönemine odaklanıyor. 2019’daki düşüşü sonrası başlayan sağlık sorunları, sahneye dönme arzusu, kendiyle yüzleşmesi ve son yıllarında yaşadığı mücadeleler ele alınıyor.
Fiume o morte!
Yönetmen: Igor Bezinović
Tarihin tozlu sayfalarından bir dönem yeniden canlanıyor: “Fiume veya ölüm!” sloganıyla tarihe kazınan, şair, asker ve faşist otoritesiyle tanınan Gabriele D’Annunzio liderliğinde 1919’da yaşanan Fiume (bugünkü Rijeka) işgali, yönetmen Igor Bezinović’in elinde yeniden resmediliyor. Kendi tarihlerini canlandıran Hırvatistan halkının performansları, arşiv görüntüleriyle iç içe geçiyor ve geçmişi bugünün gözüyle sorgulayan deneysel bir anlatım tercih ediliyor. Kimlik, mücadele, milliyet ve iktidar temalarını işleyen belgesel; toplumsal dinamikler üzerine epey düşündürüyor.
The Alabama Solution
Yönetmen: Andrew Jarecki, Charlotte Kaufman
Amerika’nın en ölümcül hapishane sistemlerinden birindeki örtbası araştıran belgesel, içeriden sızdırdıkları görüntüler aracılığıyla Alabama’daki insanlık dışı koşulları ifşa eden erkek mahkûmların mücadelesini gözler önüne seriyor. Sistematik şiddetin yarattığı yıkımı, çaresizlikten doğan yeni bir aktarım tarzıyla ortaya koyarken; izleyiciyi hem suç sistemine hem de toplumsal adalete eleştirel bir bakışla yaklaşmaya davet ediyor. Dünya prömiyerini Sundance Film Festivali’nde yapan yapım, ödül sezonunda da adından söz ettirecek gibi duruyor.
The Alabama Solution, HBO Max kütüphanesinde.
John Candy: I Like Me
Yönetmen: Colin Hanks
Tom Hanks, Steve Martin, Bill Murray, Eugene Levy ve daha pek çok ünlü isim; bir dönemin efsane komedyeni meslektaşları John Candy’yi (Uncle Buck, Planes, Trains & Automobiles) anlatmak üzere kamera karşısına geçiyor. John Candy’nin 80’ler – 90’lar komedisindeki yeri tartışılmaz fakat bu belgesel, onu sadece bir “komedyen” olarak görmüyor ve aile arşivleri, kamera arkası hikâyeler, yakınlarının anlatımları ve kendi sözleri aracılığıyla Candy’nin bilinen imajını nasıl şekillendirdiğini ve yıldız olmanın sorumluluklarını nasıl üstlendiğini de aktarıyor.
John Candy: I Like Me, Prime Video kütüphanesinde.
